भेसळ, काळाबाजार, अग्निशमन वाहने आणि पाणीपुरवठा यावर नियंत्रण नाही
तडाली,वणी, बल्लारपुर येथे रेल्वे साईडिगमध्ये मोठया प्रमाणात कोळशात भेसळ कारबार
घुग्घुस : विदर्भाचा काळा हिरा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चंद्रपूर जिल्ह्यात आणि वणी यवतमाळमध्ये गेल्या अनेक वर्षांपासून महामिनरल कोळसा वॉशरीजच्या संगनमताने शुद्ध कोळसा (मोठा कोळसा) गैरव्यवहार आणि मोठ्या प्रमाणात घोटाळ्यांचा भरभराटीचा व्यवसाय सुरू आहे.
महामाया, हिंद मिनरल्स, आरआयपीएल आणि एसीबी सारख्या कंपन्यांना याचा सर्वाधिक फायदा झाला आहे. कोळसा भेसळ, काळाबाजार आणि फसवणूक यामध्ये कोट्यवधी रुपयांचे व्यवहार होत आहेत. चंद्रपूर, यवतमाळपासून नागपूर आणि मुंबईपर्यंतचे अधिकारी आणि राजकारणी या काळ्याबाजारात सहभागी आहेत.
महा मिनरल वॉशरीजच्या नावाखाली हा मोठ्या प्रमाणात कोळसा काळाबाजार आणि भेसळ अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. तस्करी रोखण्यात असमर्थ असलेल्या सरकारी अधिकाऱ्यांनी अद्याप कोणतीही कारवाई केलेली नाही. गेल्या काही वर्षांपासून,महामिनरल वॉशरी घुग्घुस,वणी, बल्लारपुर येथे कोळशाच्या नावाखाली मोठ्या प्रमाणात कोळशाची भेसळ करत आहे.
कोळशाच्या धुलाईमध्ये वाळू, शेल कोळसा, कोळसा आणि बँड मटेरियल कोळशामध्ये मिसळून ते मोठ्या प्रमाणात तडाली रेल्वे साईडिंग,आणि वणी रेल्वे साईडिंगद्वारे नागपूर(कोराडी) थर्मल पॉवर स्टेशनला मोठ्या प्रमाणात पाठवले जाते. थर्मल पॉवर स्टेशन कंपन्या WCL च्या विविध कोळसा खाणींमधून लाखो टन शुद्ध कोळसा (G-10) खरेदी करतात आणि बॉयलरचे नुकसान टाळण्यासाठी कोळशाला धुलाईसाठी वाशरीमध्ये पाठवतात.
परंतु कोळशाच्या तस्करीचा खरा खेळ आणि भेसळीचा पहिला टप्पा वाशरी येथून सुरू होतो. कोळसा धुलाईमध्ये WCL खाणींमधून येणारा सुमारे 70% कोळसा शुद्ध कोळसा म्हणून काढला जातो आणि हिंद मिनरल्स, ACB सारख्या इतर कंपन्यांना बाहेर चढ्या किमतीत विकला जातो. उर्वरित 30% कोळशात (खराब मटेरियल) आणि काळी माती मिसळणे आणि नंतर हा भेसळयुक्त कोळसा रेल्वेमार्गेने नागपुर थर्मल पॉवर प्लांटमध्ये नेणे, हे कोळसा धुलाईचे प्राथमिक उद्दिष्ट बनले आहे, जे बेकायदेशीर उत्पन्नाचे एक रॅकेट आहे.
हे केवळ कोळसा धुलाई कारखान्यांच्या मालकांनाच नव्हे तर स्टील कंपन्यांचे मालक आणि राजकारण्यांनाही समृद्ध करत आहे. तथापि, मोठ्या प्रमाणात कोळसा घोटाळ्यांमुळे सरकारी आणि गैर-सरकारी वीज प्रकल्पांमधील बॉयलर आणि अब्जावधी रुपयांच्या महागड्या यंत्रसामग्रीचे नुकसान होत आहे. यामुळे सरकारी तिजोरीचे नुकसान होत आहे. वीज दर वाढण्याच्या स्वरूपात गरीब लोकांनाही याचा फटका सहन करावा लागत आहे.
पण हे बेकायदेशीर काम महानिर्मिती कंपनी, एमएसएमसी, कोळसा खाणी आणि राजकारणी यांच्या संगनमताने केले जात आहे. कोळसा घोटाळ्यात हिंद, आरआयपीएल आणि एसीबीचा सहभाग असूनही, चंद्रपूर, यवतमाळ (वणी) ते नागपूर आणि मुंबईपर्यंतच्या कोट्यवधी रुपयांच्या घोटाळ्यात सहभागी असलेले राजकारणी, सरकार, प्रशासन आणि भ्रष्ट अधिकारी यापासून अछुते आहेत.
स्थानिक लोकप्रतिनिधींनाही याचा फटका बसत नाही. डब्ल्यूसीएलपासून औष्णिक वीज केंद्रापर्यंत आणि कोळसा धुलाई कारखान्यापासून औष्णिक वीज केंद्रापर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर कोळशाचे नमुने घेतले जातात.
पण हे सर्व असूनही, संबंधित विभागांच्या संगनमतशिवाय एवढ्या मोठ्या प्रमाणात कोळसा घोटाळा आणि भेसळ शक्य नाही. ही घटनांची साखळी गेल्या अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. तरीही, सरकारी तिजोरीतून कोट्यवधी रुपयांचा इतका मोठा घोटाळा होऊनही, कोळसा धुलाई कारखान्यांपासून ते सरकारी प्रशासन आणि बिगर सरकारी अधिकाऱ्यांपर्यंत कोणावरही कारवाई केली जात नाही.
महाराष्ट्र, छत्तीसगड, मध्य प्रदेश, ओडिशा, आंध्र प्रदेश आणि गुजरातसह अनेक राज्यांशी मोठ्या प्रमाणात कोळशाची देवाणघेवाण होते. दरम्यान, कोट्यवधी रुपयांचे घोटाळे होत आहेत. याला आळा घालण्यासाठी कोणताही सक्षम अधिकारी कार्यरत नसल्याचे दिसून येते.
